Terwijl de meeste "duurzame" meubels nog steeds beginnen als olie of hout, groeit er ergens in een kweekhal een bank. Niet gebouwd, maar gekweekt. Het materiaal heet mycelium, het draadnetwerk waarmee schimmels zich voortplanten, en het duikt dit jaar voor het eerst serieus op in de designwereld. Op de shortlist van de Dezeen Awards 2026 staat sinds september een gloednieuwe categorie: material innovation. Een flink deel van de genomineerden is gebaseerd op iets dat groeit in plaats van wordt gemaakt.
Wat schimmeldraad eigenlijk is
Mycelium is het wortelnetwerk van een schimmel, de draden die zich razendsnel door een voedingsbodem heen weven. Kweek je dat netwerk op een bak vezelafval, zoals houtsnippers of hennepresten, dan groeit het binnen een paar weken uit tot een compact, lichtgewicht materiaal. Verhit je dat vervolgens, dan stopt de groei en houd je iets over dat aanvoelt als een kruising tussen kurk en leer. Geen lijm, geen kunststof, en na gebruik composteerbaar in plaats van bestemd voor de verbrandingsoven.
Wil je precies weten hoe dat proces werkt? Wikipedia legt de biologie erachter helder uit. Het is dezelfde structuur die je kent van paddenstoelen in het bos, alleen dan gestuurd richting een mal in plaats van de bosbodem.
Van wasbak tot wandpaneel, wat er al bestaat
Wat op de Dezeen Awards-shortlist staat, is geen vaag onderzoeksproject meer. Het Finse merk Woodio liet een wasbakcollectie zien die is opgebouwd uit een zachte, houtvezelbasis. Ontwerpstudio Front ontwikkelde Mimmik Tile, tegels die er glad en steenachtig uitzien maar grotendeels uit organisch materiaal bestaan. En Other Matter presenteerde een leervervanger die is gekweekt in plaats van gelooid, zonder de chroom en het afvalwater die bij dierlijk leer horen.
Dat sluit aan bij wat er al langer gebeurt met andere natuurlijke materialen. Net zoals kurk je muren verovert als geluidsdempend en hernieuwbaar alternatief, schuift mycelium op van isolatiemateriaal naar zichtbaar designobject: akoestische panelen, lampenkappen, zelfs kleine meubelonderdelen zoals armleuningen.
Ook in Nederland wordt hier al aan gewerkt
Dit speelt niet alleen bij designstudio's op award-shows in Londen. In het Gelderse Heerewaarden staat de fabriek van GROWN bio, opgericht in 2016 door Jan Berbee, die begon met mycelium kweken in zijn eigen garage. Het bedrijf maakt vierkante en rechthoekige panelen die decoratief, isolerend, brandwerend en akoestisch dempend zijn, en werd in 2021 uitgeroepen tot het meest innovatieve mkb-bedrijf van Nederland. De bekendste toepassing tot nu toe is de Growing Pavilion, een paviljoen waarvan het complete frame uit mycelium-panelen bestaat.
Toch is er een kanttekening. GROWN bio richt zich inmiddels vooral op verpakkingsmateriaal, omdat de isolatiepanelen nog niet de certificaten hebben die nodig zijn voor professionele bouwprojecten. Dat zegt iets over waar deze markt nu staat: de techniek werkt, de esthetiek overtuigt, maar regelgeving en productieschaal moeten nog volgen voordat het materiaal net zo vanzelfsprekend wordt als gips of mdf.
Waarom groeien anders is dan recyclen
Het verschil met upcycling of tweedehands meubels is fundamenteel. Als je de kringloop induikt voor vintage stukken, geef je iets dat al bestaat een tweede leven. Mycelium krijgt geen tweede leven, het doorloopt een heel andere levenscyclus. Het materiaal groeit in dagen tot weken, heeft nauwelijks water of kunstlicht nodig, en de energie die het kweekproces kost is minimaal vergeleken met wat nodig is om plastic of metaal te produceren.
Dat maakt het ook wezenlijk anders dan een trend als leemstuc. Waar leem al eeuwenoud is als bouwmateriaal, is mycelium een van de weinige materialen die pas de afgelopen jaren industrieel schaalbaar is geworden. Het is dus geen revival, maar een nieuwe categorie.
De praktische kant, prijs en beschikbaarheid
Belangrijk om te weten: dit staat nog in de kinderschoenen. Een lamp of paneel van mycelium kost al snel twee tot drie keer zoveel als een vergelijkbaar product van kunststof of mdf, simpelweg omdat de productielijnen klein zijn en het kweekproces nauwkeurig gestuurd moet worden. In Nederland experimenteren inmiddels kleine studio's met het materiaal, maar een kant-en-klare bank van schimmeldraad koop je nog niet bij een grote meubelketen.
Let ook op greenwashing. Niet elk label met "biobased" erop betekent dat een product ook composteerbaar is of zonder synthetische coating de deur uitgaat. Sommige mycelium-producten krijgen alsnog een kunststof laklaag om ze waterbestendig te maken, waardoor het composteervoordeel grotendeels verdwijnt. Vraag bij twijfel gewoon door bij de leverancier voordat je koopt.
Wat je nu al in huis kunt halen
Wachten op een complete mycelium-bank hoeft niet. Kleinere producten zoals lampenkappen, wandpanelen en decoratieve objecten zijn via designplatforms en kleine ateliers al te bestellen, en die geven een goed beeld van hoe het materiaal aanvoelt en oogt voordat je aan een grotere aankoop begint. Voor wie nu al bezig is met een duurzame make-over is het een mooie aanvulling naast kurk, leem en tweedehands vondsten, niet als vervanging, maar als het volgende hoofdstuk in materialen die groeien in plaats van worden gedolven.